Arabaşı; Türk mutfağının bir yemeğidir. Aslında Arabaşı'yı bir yemek olarak görmemeliyiz, Arabaşı başlı başına bir kültürdür, Anadolu insanına has binlerce yıllık geleneklerin devamında bizlere bırakılmış mirastır. Arabaşı yaygın olarak Türkmen ağırlıklı İç Anadolu bölgesinde bilinir ve yapılır. Türkiye'de İç Anadolu bölgesi haricinde, Ege bölgesinde, Karadenizin belli bölgelerinde ve azda olsa Doğu Anadolu bölgesindede görülür, yani Türkmen kökenli tüm bölgelerde genellikle bilinir ve yapılır. Kısacası bir bölgeye ait yemek değil bir Türkmen yemeğidir. Tabiki Türkmen kökenli olmayan bölgelerin insanlarıda çok nadirde olsa bilir ve yaparlar.  Çünkü bu köklü kültürü gören hiç tatmamış insanlar önce meraktan sonrada benimseyip damak tadından Arabaşı bağımlısı olmuşturlar... 

Arabaşının ismine neden Arabaşı deniliyor? Yada Arabaşı adı nereden geliyor acaba? Böyle bir soruda gelebilir aklımıza. Arab'ın böyle bir aşı olmadığı malum. Hem kış günlerinin yemeği diye lezzetini duya duya yutacağız hemde genellikle sıcak ülkelerde yaşayan arab'ın aşı diyeceğiz, olmayacak şey, o halde ne ?

Arabaşı denildiği gibi  öncelikle arabın aşı değil! Kaynar kıvamdaki acılı çorbayı hamurla, buram buram sıcakta arap nasıl yutsun? Hem o sıcakta hamur tutar mı? Arabaşı'nın aş ile de ilgisi yok, yani ara aşı'da değil. Bu çorbamızın adı yine bize ait. Arabaşı bizim birlik ve beraberliğimizden kaynaklanmıştır. Hani aynı yaş grubundan arkadaş olanlar zaman zaman yemekli davetlerde bir araya gelirler, sıra geceleri düzenlerler ve davet olarak bu akşam çorbayı bizde içeceğiz diye yaparlar ya!

İşte, tatlısıyla, tuzlusuyla, acılısıyla çeşitli yemeklerin yendiği bu sofralardaki eksiklik ve fazlalık görüntüsünü önlemek ve sıra gecelerine katılanlar arasındaki fakir zengin ayırımını ortadan kaldırmak için herkesin rahatlıkla yiyip içebileceği çorbada karar kılınmış ve muhabetle kaynaşmak birlik ve beraberliği sağlamak için çorba hamurla yutulur hale gelmiştir.

Sıra dediğimiz, haftada bir veya belirli ara ile yapılan kış gecesi toplantılarında, yemek yerine çorba içilmeye başlanmıştır.  Zevkli ve eğlenceli geçen o gecenin sonunda, gelecek toplantının, sıranın ne zaman yapılacağı ve çorbanın kimde içileceği sorulur ve sıra gecesine ara verilmiş olurdu. Bundan sonra sıra kimde? Yani Ara'nın Başı (davet sahibi) kim olacak? Diye sorulurdu. Yani dostlarla geçirilen uzun kış gecesindeki Arabaşı ikramından sonra, birdahaki dostlarla bu yemekte buluşmaya kadar verilen aranın  ardından buluşmaya Arabaşı ismi denilmiştir.  İşte Arabaşının adı Ara Başı buradan gelmektedir. Ara Başı kelimeleri şivemizle birleştirilerek Arabaşı ismini almıştır.

Çorbanın özelliği ekmek ile birlikte değil, beraberinde hamurla yutularak yenmesidir. Arabaşı soğuk kış geceleri yapılır genellikle. Yani bir kış mevsimi yemeği olmakla beraber karlı kış gecelerinde, dost, akraba, misafirlere yapılan davetlerde özdeşen birlik ve beraberliğin muhabbetle kaynaşmasını sağlayan bir yemektir. Bu yemeğin bağımlıları, mevsimlik yemek olduğu için diğer aylarda, Arabaşı olsada yutsak diye dillendirmekle beraber, havaların serinlemesini yada yağmur yağmasını bile beklemektedirler, hatta yaz ayında bile canı çekenler Arabaşı yutarlar, ama kış ayındaki tadı bulamazlar. Arabaşı menü yemeği değildir, yemek vakti değilde akşam geç vakit tok karna yutulmalıdır. Arabaşı yutmadan hemen önce yemek yenmemelidir ne tok ne aç olmalıyız.

Yöremizde insanlar kendi aralarında toplantı konusu olup bir evde buluşma olcaksa hemen akla Arabaşı gelir, akla gelmesede diğerleri akşama Arabaşı isteriz derler. Yöre insanı en az haftada bir sefer mutlaka arabaşı yutar. Yöremizde kar düşdüğü an %80'nin evinde o gün arabaşı vardır, tabi Arabaşı yanlız aile ile yutmak tat vermez. Arabaşı olan evde mutlaka en az bir misafir vardır, Arabaşı kalabalık ile tat verir, kalabalıkta Arabaşı yutmak adeta yarış içersinde devam eder, kim daha çok yutacak diye. Kalabalıkta kim daha çok yutabilirim diye çaktırmadan bir birleri ile kaşık yarışına girerler. Arabaşı yutarken kaşıkla hamuru çorbasına daldırıldığında kim hamuru çorbaya düşürürse bir dahaki Arabaşı o kişinin evinde olacak diyede adet vardır. Arabaşı yutmada sınır yoktur gırtlağa kadar Arbaşı yutulabilir, zararlı değildir, (bilimsel olmamakla birlikte) aksine miğdeye çokta faydalıdır diyenlerde vardır.

Arabaşı davetlerinde genellikle ya hamur yetmez yada suyu yetmez, mutlaka davetli kişiler haricinde birileri gelir, Arabaşının kısmetlisi çok olur, gelenlere kaynanan seni ne çok seviyormuş derler. Eskiden insanlar Arabaşı olan eve cepeye silahla gider gibi, ceplerinde kaşıklarla giderdi, belki kalabalıkta kaşık bulamam diye. Arabaşı yutması ise, Kaşığa konan baklava dilimindeki hamuru çorbasına daldırarak çiğnemeden yutulur, Arabaşı hastaları iki hamuru üsd üsde koyarak kulakları çınlayarakta yutanlar vardır. Çorbası ve hamuru güzel olmuş Arabaşı kesinlikle çabuk bitmiş ve dahası yokmu diye insanların elinde kaşıklar kalımıştır, ama hamurun kaynadığı kazanda mutlaka dibi vardır, onu bile büyük iştahla sıyırıp yutarlar,  tabi kazan dibi daha tatlıdır, yutarkende kazan dibi yutuyorsun ama düğününda kar yağar ona göre derler, bekar olanlara, düğününde kar yağanlarada çok kazan dibi yemişin diye sitem ederler insanlar.

Arabaşı çorbasına en büyük lezzeti kanatlı hayvanlar katar. En lezzetli çorba avlanan yabani kuş türlerinden olur, Keklik, Bıldırcın, Çulluk (su tavuğu), Ördek, Kaz, Toy kuşu vs.  Evcil kümes hayvalarından ise ilk başta Tavuk, Hindi ve Kaz'dan olur evcil Ördek tercih edilmez. Genellikle en çok imkanlar dahilinde köy tavuğu  çokca bulunduğu için tercih edilir yöremizde.

Arabaşı Suyunun Yapılışı ( Çorbası ); Malzemeler: 1 adet tavuk, 1 talı kaşığı kırmızı biber, 1 yada 1'5 kaşık domates salçası, 2 su bardağı un, 1 kaşık sana yağ, tuz, limon suyu, bolca acı biber, kara biber, feslihan, kimyon isdeğe göre vs...

Tavuğu temizleyip tütsüledikden sonra yıkayın, sonra düdüklünüze tavuğunuzu koyun ve üzerini geçecek seviyede su ilave edin ve tuzunu koyun, 20-25 dakika normal ateşte pişirin ve pişdikten sonra içersinden tavuğu alın. Ayrı bir tavanın içersinde, yağı eriterek unu ilave edin, unu topaçlandırmadan usdalık  mahareti ile yakmadan eşit şekilde kavurun açık kahve rengini alana kadar, kavrulmuş onu soğumaya bırakın, soğuduktan sonra içine tavuk suyundan ilave ederek ayran kıvamına getirin ve tenceredeki tavuk suyuna ilave edin. Yine ayrı bir tavada az yağ yakarak salçayı ilave edin, salça ısındıktan sonra salçayı tenceredeki tavuk suyuna ilave edin. Dada sonra tuz, pul biber, feslihan ilave edin 15-20 dakika kaynattıktan sonra servise hazırdır. Tavuğun etlerinden çorbanın içine didikleyerek koyulabilir az miktarda.

Hamurun Yapılışı; Öncelikle geniş tencerenize  kalabalığa göre suyu koyup tuz ilavesi ile kaynatın, kaynayan tenceredeki suya unu yavaş yavaş üğüterek katılaşana kadar un ilave edin, bir taraftanda oklava ile topaçlandırmadan karıştırın, hamur  Kaynayınca 15-20 dakika sürekli karıştırarak kaynatın. Bu işlemi mikser yada tel karıştıracaklada yabilirsiniz. İşlem bittikten sonra tepsinize dökün ve soğuması için ya buzdolabına yada soğuk havalarda balkonunuza koyabilirsiniz. Servis edeceğinizde hamuru baklava dilimi gibi kesin ve ortadan çorbayı koymak için yer açın. Sıcak çorbayla birlikte servise hazırdır. Arabaşı yutarken çorbaya limon suyu, karabiber isdeğe göre katılabilir. Afiyet olsun... Not: Arabaşı yemeği tanıtımı, araşdırılarak tüm bilgiler harmanlanarak yazılmıştır.

İsrafil Bedir